Oş olayları Rusya’ya bir mesaj mı?


June 24th, 2010

AZAMAT DAMİR

Rus bilim adamı Yuriy Krupnov

Kırgızistan’daki olayları siyası bilimciler “etnik çatışma” olarak değerlendirmekte acele etmiyor. Rus bilim adamı Yuriy Krupnov ise bu olayların Rusya ve eski SSCB üye ülkelerine bir mesaj olarak değerlendiriyor.

Nobel Edebiyat Ödülü’nü en genç yaşta 1907 yılında alan Rudyard Kipling ‘Çengel’ isimli kitabında “Büyük oyun, herkes ölünce sona erecek.” diyor. Orta Asya coğrafyasında 19.yüzyılın sonunda nüfuzunu arttırmaya çalışan Rusya ile İngiltere arasındaki rekabeti ve oynanan ‘oyunları’ İngiliz kaptan Artur Konolli Kipling’in ifadesiyle “Büyük Oyun” olarak değerlendiriyor.

Dünya kamuoyunun gözlerini bir kez daha Fergana vadisinin bulunduğu Kırgızistan’ın güneyinde cereyan eden olaylara bakınca ‘acaba büyük oyun yeniden mi başladı’ sormadan edemiyor insan. Suyu bol, toprağı verimli Fergana vadisi önemli ve stratejik bir yerleşim bölgesidir. Kırgızistan, Özbekistan ve Tacikistan’ın komşu olduğu bu bölgedeki gelişmeler güvenlik politikaları uzmanları tarafından özellikle 1990’dan sonra yakın takibe alınmış ve gelişmenin nereye gideceği konusunda analizi yapılmıştır ve yapılıyor. “Global Player” olan ve olmak isteyen devletler bu bölgeyi göz ardı edemiyor, bu ise Fergana vadisini uluslararası istihbarat örgütleri için önemli faaliyet alanı haline getiriyor.
Bölgeyi yakından tanıyan uzmanların son cereyan eden olayları “etnik çatışma” olarak değerlendirmekte acele etmemesi, çatışmaların asıl sebeplerinin karmaşık olduğunu ortaya koyuyor. Rusya’nın tanınmış siyaset bilimcisi, yazar Yuriy Krupnov, olayları bir Rus televizyon kanalında değerlendirirken, ‘Oş olayları’nın Kırgızistan’ın komşuları yanısıra tüm eski Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) üyesi ülkeleri için olumsuz etki yapacağını savunuyor. Bu olaylar nasıl bir sonuç doğuracağını şimdiden kestirmek mümkün olmadığını belirten Krupnov, “Olayların 11 Haziran, yani Rusya’nın eski bağımsızlık günü ve dolayısıyla SSCB’nin yıkılış gününe gelmesi/ getirilmesi bence tesadüf değildir. Bu olaylarla Rusya’ya bir mesaj veriliyor.” diyerek şu konulara değiniyor: “Olaylar tamamen profesyonelce hazırlanmış. Silahlar, profesyonel katiller ve hatta helikopterlerin bile kullanılması çok profesyonel bir organizasyonu göstergesi. Kaos ortamını oluşturmanın tüm şartları yerine getirildi; grupları kışkırtarak ortamı karıştırmak, yanlış ve eksik bilgileri yaymak ve bölgede korku ortamını oluşturmak!”
Herkes bölgede halen sözü geçen ülkenin Rusya olduğunu biliyor. Rusya’nın etki alanında istikrarsızlık kimin işine yarar? Her halde Rusya’nın değil.

Alman Bilim ve Siyaset Vakfı’nın Orta Asya Uzmanı Andrea Schmitz de Kırgızistan’ın güneyindeki olayları değerlendirirken provokasyondan söz ediyor. Ülkenin devrik Cumhurbaşkanı Kurmanbek Bakiev ve akrabalarının bu kargaşada büyük rol oynadığını belirten Schmitz, ülkede istikrarsızlık oluşturarak referandumları ve yeni hükümetin oluşturulmasını önlemek isteyenlerin varlığından söz ediyor. Olaylar üzeriden biraz zaman geçince fotoğrafın bütününü görmek daha kolay oluyor.

‘Etnik’ faktör açıklayıcı olmamakla beraber provokasyonu hedefleyenler için önemli bir zayıf noktayı oluşturuyor şüphesiz. Berlin’de Kırgızistan üzerine yüksek lisans çalışmasını tamamlayan Mehmet Akgün, Kırgızlarla Özbekleri birbirine karşı kışkırtmanın mümkün hale gelmesinin şöyle açıklıyor: “Fergana vadisi ve Özbekistan sınırları içinde bulunan Semarkant ve Buhara gibi şehirler tarihte İslam dünyasının Orta Asya’daki bilim, kültür ve medeniyet merkezleri olmuştur. İmam-ı Buhari, Hakim Tirmizi, Muhammed bin Selam el-Bikendi ve İmam Behaeddin Nakşibendi gibi binlerce alim bu bölgede yetişmiş ve bölgeyi çalışmaları ile ilim merkezi haline getirmiştir. Ahmet Yesevi tarikatı ve Nakşi geleneğinin hâkim olduğu bu bölge halk üzerinde 1990’dan sonra Şii’anın İsmaili kolu, Vehhabi, Hzibut-Tahrir gibi grupların etkinliği artmıştır. Bu, yüz yıllardır oturmuş hoşgörü ve dayanışmaya dayalı dini anlayışla örtüşmeyen inançların yaygınlaşmasını beraberinde getirdiği gibi, din eksenli bir siyasallaşmaya de sebep olmuştur.”

Rus bilim adamı Krupnov’a geri dönecek olursak. Bölgeyi ve Rus çıkarlarını iyi bilen Krupnov, oynanan oyunu şu şekilde özetliyor: “Bölgedeki olayların ‘etnik çatışma’ olarak okunması isteniyor ve bu böyle lanse ediliyor. Doğru bilgi eksikliği paniğe yol açtığı gibi yanlış sonuçları doğuracak adımların atılmasını sağlıyor.”

Olayları doğru okuyup, doğru değerlendirmek gerekiyor. Bu hem Kırgızistan’da yaşayan 130 farklı milletten oluşan halk, hem Orta Asya ve hem tüm dünyanın yararına olacaktır.

http://www.osh-reality.info/140?lang=tr

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: